Canh tác "xanh", mở lối cho nông thôn mới bền vững ở Hà Tĩnh

(Baohatinh.vn) - Đẩy mạnh canh tác "xanh", nông dân Hà Tĩnh đang góp phần chung tay xây dựng nông thôn mới bền vững, nâng cao giá trị nông nghiệp và bảo vệ môi trường.

Thực hiện Đề án sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 của Bộ NN&MT, UBND tỉnh đã sớm ban hành kế hoạch hành động trên địa bàn.

Đây cũng là một trong những nội dung phù hợp với yêu cầu của Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM giai đoạn 2026-2030 theo Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg, ngày 29/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ, trong đó nhấn mạnh yêu cầu phát triển các mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, "kinh tế xanh", kinh tế tuần hoàn.

Trên cơ sở đó, vụ xuân 2026, 12 xã, phường trên địa bàn tỉnh đã triển khai hơn 150 ha lúa áp dụng phương pháp thâm canh cải tiến SRI (áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ - thuật như sử dụng mạ khay - máy cấy; tăng cường phân bón hữu cơ, giảm phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật; quản lý dịch hại tổng hợp; thu gom rơm rạ sau thu hoạch;...).

Tại xã Can Lộc, mô hình triển khai trên 5,6 ha theo hướng hữu cơ liên kết với Công ty TNHH MTV Quế Lâm sử dụng giống DT39 bước đầu mang lại hiệu quả rõ nét. Cây lúa sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh, đặc biệt không xuất hiện bệnh đạo ôn, không bị đổ ngã do dông lốc. Năng suất lúa tươi đạt trên 4 tạ/sào, được công ty thu mua tại chân ruộng với giá 8.500 đồng/kg.

Ông Nguyễn Thanh Cảnh - Phó Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Can Lộc cho biết: “Mô hình thâm canh lúa cải tiến SRI ứng dụng mạ khay, máy cấy có liên kết với doanh nghiệp là hướng đi phù hợp, mang lại hiệu quả rõ rệt về kinh tế, môi trường và xã hội. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nhân rộng mô hình sản xuất trong vụ hè thu lên hơn 11 ha; tăng cường tập huấn kỹ thuật cho nông dân; đề xuất các cấp, ngành quan tâm hỗ trợ cơ chế, nguồn lực để phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng xanh, bền vững gắn với xây dựng NTM”.

Cũng trong vụ xuân 2026, nhiều cánh đồng tập trung tại xã Tùng Lộc lần đầu tiên áp dụng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ (AWD) trong canh tác lúa giảm phát thải. Kết quả cho thấy, dù lượng nước tưới giảm đáng kể nhưng cây lúa vẫn sinh trưởng tốt, năng suất trung bình lúa tươi đạt hơn 4 tạ/sào.

Ông Phan Đình Vinh (thôn Minh Tiến) cho biết: “Ban đầu khi tham gia, nhiều hộ dân còn lo ngại việc để ruộng khô sẽ ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây lúa. Tuy nhiên, qua theo dõi thực tế, mô hình cho hiệu quả rõ rệt. Chúng tôi đang tiếp tục áp dụng phương thức canh tác này trong vụ hè thu tới”.

Không chỉ tại xã Tùng Lộc, mô hình tưới ngập - khô xen kẽ còn được mở rộng tại xã Thiên Cầm trên quy mô 500 ha. Qua quá trình ngành chuyên môn và Viện Khoa học kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung Bộ đo đếm thực địa, ngoài tiết kiệm nước, chi phí sản xuất, mô hình còn cho thấy lượng phát thải khí mê-tan trên đồng ruộng giảm từ 40 - 60%. Ông Hoàng Kim Túy - Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Thiên Cầm cho biết: “Địa phương sẽ tiếp tục quan tâm nhân rộng mô hình, nâng cao hiệu quả sản xuất gắn với giảm phát thải, góp phần hình thành vùng sản xuất lúa bền vững, nhất là tại các vùng đã chuyển đổi, tập trung ruộng đất, vùng quy hoạch canh tác lúa chất lượng cao”.

Được biết, trên phạm vi toàn tỉnh, Sở NN&MT phối hợp với Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp Bắc Trung Bộ đã triển khai trên 4.300 ha lúa tại 15 xã, phường áp dụng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ trên quy mô toàn tỉnh.

Từ kết quả đạt được, vụ hè thu năm nay, Hà Tĩnh tiếp tục mở rộng các mô hình sản xuất trồng trọt giảm phát thải. Trong đó, diện tích áp dụng tưới ngập - khô xen kẽ khoảng 6.000 ha, tăng 1.700 ha so với vụ xuân 2026; diện tích áp dụng phương pháp thâm canh cải tiến SRI khoảng 205 ha tại 14 xã, phường, tăng 55 ha so với vụ xuân.

Ông Trịnh Đức Toàn - Quyền Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung Bộ cho biết: “Hà Tĩnh là địa phương có tiềm năng lớn về phát triển nông nghiệp với diện tích gieo cấy trên 103.000 ha lúa/năm. Trong bối cảnh hiện nay, sản xuất nông nghiệp bền vững gắn với giảm phát thải càng trở nên cần thiết.

Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp trong quản lý, tổ chức mô hình tại các xã, phường; đồng thời từng bước hoàn thiện, chuẩn hóa hồ sơ công nhận tín chỉ carbon gắn với chuỗi giá trị sản xuất, liên kết”.

Tuy nhiên, trên thực tế, quá trình triển khai vẫn còn không ít khó khăn như: diện tích canh tác manh mún, nhỏ lẻ; điều kiện cơ giới hóa chưa đồng đều giữa các địa phương; năng lực tiếp cận khoa học và công nghệ hạn chế khiến việc nhân rộng mô hình gặp nhiều thách thức... Cùng đó, doanh nghiệp tham gia vào sản xuất lúa chưa nhiều, phần lớn mới dừng lại ở khâu sản xuất và sơ chế thô, chưa có nhiều sản phẩm lúa gạo chất lượng cao.

Vừa qua, tại hội thảo đánh giá mô hình sản xuất lúa giảm phát thải, hướng tới tạo tín chỉ carbon, ông Nguyễn Thanh Hải - Phó Giám đốc Sở NN&MT cho biết: “Thời gian tới, tỉnh tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp triển khai kế hoạch hành động thực hiện Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến 2050. Trong đó, tổ chức sản xuất hiệu quả trên diện tích 14.100 ha đã tích tụ, tập trung ruộng đất. Đối với 23.800 ha tại 766 vùng định hướng quy hoạch lúa năng suất, chất lượng cao, tiếp tục quan tâm sản xuất gắn với giảm phát thải, áp dụng hệ thống thâm canh cải tiến SRI, sử dụng giống cấp xác nhận trở lên, sản xuất liên kết theo chuỗi giá trị gắn chế biến. Ưu tiên các biện pháp cải tạo, nâng cao chất lượng đất trồng lúa thông qua bón phân hữu cơ, phân vi sinh; áp dụng các biện pháp canh tác bền vững, nhằm tăng độ phì nhiêu, giảm thoái hóa đất”.