Vận hành tưới hợp lý, tiết kiệm trước nguy cơ thiếu nước vụ hè thu

(Baohatinh.vn) - Hà Tĩnh chuẩn bị bước vào sản xuất vụ hè thu năm 2026 nhưng dung tích tại nhiều hồ đập mới đạt từ 50 - 80% so với thiết kế. Thực tế này đặt ra yêu cầu các địa phương, đơn vị thủy lợi phải thực hiện xây dựng phương án điều tiết hợp lý, tiết kiệm ngay từ đầu vụ.

Áp lực tưới phục vụ sản xuất

Theo thông tin từ Chi cục Thủy lợi, 4 tháng đầu năm 2026, lượng mưa trên địa bàn Hà Tĩnh đạt thấp hơn so với trung bình nhiều năm. Vì vậy, dung tích tại nhiều hồ chứa nước lớn đang ở mức thấp như hồ Kẻ Gỗ đạt gần 65%, hồ Sông Rác hơn 70%, hồ Ngàn Trươi hơn 50%, hồ Thượng Tuy hơn 67% so với dung tích thiết kế.

Đối với hệ thống hồ đập nhỏ và vừa, dung tích phổ biến đạt 50 - 80% so với thiết kế; thậm chí một số hồ đập ở khu vực phía tây nam của tỉnh, thuộc các xã Hương Đô, Hà Linh, Hương Phố, Hương Xuân… chỉ còn 30 - 40%.

Tại xã Hương Đô, dù mới cuối tháng 4, dung tích nước của đập Làng phục vụ tưới cho gần 40 ha lúa vụ hè thu trên địa bàn chỉ còn dưới 30% so với thiết kế. Lượng nước ở mức thấp đang khiến địa phương gặp khó trong việc chủ động tưới tiêu phục vụ gieo cấy.

Bà Nguyễn Thị Lĩnh - chuyên viên Phòng Kinh tế, UBND xã Hương Đô cho biết: “Vụ hè thu toàn xã sản xuất trên 170 ha lúa. Tuy nhiên, năm nay, do lượng mưa ít, hệ thống hồ, đập cạn nước nên một số diện tích sẽ gặp nhiều khó khăn trong cân đối nước để sản xuất. Xã cũng nghiên cứu xây dựng phương án chuyển sang một số loại cây trồng màu nhằm đảm bảo kế hoạch sản xuất”.

Hiện nay, hồ Đập Dài (xã Hương Phố) thuộc quản lý của Cụm Sông Tiêm, Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh cũng chỉ còn khoảng 30% dung tích so với thiết kế. Mực nước xuống thấp đang tạo áp lực không nhỏ đối với việc bảo đảm nước cho hơn 80 ha lúa thuộc diện tưới của công trình trong vụ hè thu sắp tới.

Ông Nguyễn Xuân Thành - Phó Cụm trưởng phụ trách Cụm Sông Tiêm cho biết: “Cụm cấp nước tưới cho gần 1.000 ha lúa vụ hè thu trên địa bàn 5 xã. Hiện nay, ngoài hồ Đập Dài, mực nước tại một số hồ đập khác cũng đang ở mức thấp hơn so với cùng kỳ nhiều năm, tiềm ẩn nguy cơ thiếu nước phục vụ sản xuất. Cùng với đó, trong điều kiện nắng nóng kéo dài, lượng nước bốc hơi lớn buộc phải kéo dài giờ tưới, tiến độ cấp nước về các địa phương cũng bị ảnh hưởng phần nào”.

Nguồn nước tại các hồ, đập hạn chế trong khi đó theo dự báo của Đài Khí tượng thủy văn Hà Tĩnh, từ tháng 7/2026, ENSO có xu hướng chuyển dần sang trạng thái El Nino, kéo theo nền nhiệt tăng, nắng nóng gay gắt và lượng mưa thiếu hụt.

Ông Trần Đức Bá - Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Hà Tĩnh cho biết: “Năm nay nắng nóng đến sớm hơn trung bình nhiều năm. Nhiệt độ trung bình toàn tỉnh có thể cao hơn từ 1-1,5 độ C, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Cùng với đó, lượng mưa từ tháng 6 đến nửa đầu tháng 9 dự báo cũng thấp hơn trung bình nhiều năm càng làm gia tăng nguy cơ thiếu nước tưới trong quá trình sản xuất”.

Theo Sở NN&MT, nguồn nước thủy lợi cơ bản đáp ứng tưới cho hơn 45.500 ha lúa vụ hè thu năm 2026. Tuy nhiên, trước diễn biến thời tiết dự báo còn nhiều bất lợi, toàn tỉnh sẽ có khoảng 1.000 ha lúa có thể gặp khó khăn về nguồn nước tưới, chủ yếu thuộc vùng cuối kênh, vùng cao, vùng khó khăn về hệ thống thủy lợi. Trong đó, tập trung ở khu tưới của các công trình đập dâng Sông Tiêm khoảng 400 ha; Khe Táy 30 ha; Mộc Hương 10 ha; một số trạm bơm địa phương tại các xã Kim Hoa, Kỳ Khang, Kỳ Anh, Đức Quang,...

Chủ động điều tiết nước tưới phù hợp, tiết kiệm ngay từ đầu vụ

Trước áp lực về nguồn nước, các địa phương, đơn vị thủy lợi đang lên phương án phòng, chống hạn cho từng hệ thống công trình; chủ động thực hiện, vận hành tiết kiệm nước hiệu quả nhằm đảm bảo sản xuất vụ hè thu thắng lợi.

Vụ hè thu năm nay, phường Trần Phú dự kiến sản xuất trên diện tích hơn 370 ha. Do một số xứ đồng nằm ở cuối nguồn tưới của các tuyến kênh thuộc hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ nên địa phương cũng đã chủ động phương án cân đối nước phục vụ gieo cấy từ sớm.

Ông Hoàng Hải Đường - Trưởng phòng Kinh tế, UBND phường Trần Phú cho biết: “Phường đã chỉ đạo, quán triệt người dân tổ chức gieo cấy đồng loạt, bám sát khung thời vụ và lịch mở nước sản xuất của từng địa bàn; chủ động đắp bờ giữ nước làm đất, tranh thủ tối đa các nguồn nước tự nhiên nhằm tiết kiệm nước tưới ngay từ đầu vụ”.

Trên phạm vi toàn tỉnh, Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh hiện quản lý 125 công trình, gồm 69 hồ chứa, 7 đập dâng, 11 cống ngăn mặn giữ ngọt, 38 trạm bơm và khoảng gần 1.000 km kênh mương, cơ bản cấp đủ nước tưới cho 41.300 ha lúa. Tuy nhiên, để bảo đảm sản xuất trong điều kiện thời tiết dự báo còn khắc nghiệt, đơn vị cũng đang chủ động triển khai nhiều giải pháp phòng, chống hạn.

Ông Nguyễn Anh Đức - Phó Trưởng phòng Kỹ thuật (Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh) cho biết: “Trước mắt, công ty đang tổ chức kiểm tra, sửa chữa các hệ thống cánh cửa cống hồ chứa nước bị hư hỏng, rò rỉ làm thất thoát nước; thực hiện sửa chữa, bảo dưỡng các công trình thủy lợi, các thiết bị máy móc; phối hợp đẩy nhanh tiến độ thi công, hoàn thành các hạng mục xây dựng tại hồ Kẻ Gỗ, Đập Bún, Mộc Hương, Kim Sơn. Đồng thời, tổ chức nạo vét, kiên cố hóa kênh mương, tu bổ các cửa vào cống lấy nước; bám sát lịch thời vụ của tỉnh để điều tiết nước phù hợp với các giai đoạn sinh trưởng của cây lúa; xây dựng kế hoạch tưới cụ thể, lập phương án bổ sung máy bơm dã chiến, xây dựng phương án chuyển nước tạo nguồn khi cần thiết”.

Tại hội nghị triển khai Đề án sản xuất vụ hè thu, ông Nguyễn Thanh Hải - Phó Giám đốc Sở NN&MT Hà Tĩnh cho biết: “Vụ hè thu năm 2026 sẽ đối mặt nhiều thách thức hơn so với các năm gần đây, đặc biệt, nguy cơ hạn hán, thiếu nước có thể xảy ra nhất là tại các vùng cao, vùng cuối kênh. Vì vậy, Sở NN&MT đề nghị UBND các xã, phường phối hợp chặt chẽ với Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh xây dựng kế hoạch điều tiết, vận hành nước hợp lý, tiết kiệm ngay từ đầu vụ. Đối với những vùng không bảo đảm nguồn nước, cần chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp, hạn chế thấp nhất thiệt hại do hạn hán gây ra”.