"Ma tuý zombie" tàn phá Châu Phi

Những viên thuốc giá rẻ từ Ấn Độ đang tàn phá nhiều quốc gia Châu Phi, khi người dân nghèo dễ dàng mua chúng để tăng sức làm việc nặng nhọc, những kẻ cướp và khủng bố dùng chúng để “lấy can đảm”.

Giới chức Ấn Độ gần đây đã cấm sản xuất và xuất khẩu một nhóm thuốc opioid nguy hiểm, sau khi cuộc điều tra của BBC phanh phui hoạt động phân phối trái phép loại thuốc này tại Tây Phi.

Hai loại thuốc Tapentadol và Carisoprodol có khả năng gây nghiện rất cao và bị cho là liên quan tới cuộc khủng hoảng y tế cộng đồng ngày càng nghiêm trọng tại Ghana, Nigeria và Bờ Biển Ngà. Chúng được công ty Aveo Pharmaceuticals có trụ sở tại Mumbai (Ấn Độ) xuất khẩu trái phép.

Tapentadol là một opioid cực mạnh, trong khi Carisoprodol là thuốc giãn cơ đã bị cấm tại châu Âu do nguy cơ gây nghiện cao. Hai loại thuốc này chưa được cấp phép ở bất kỳ quốc gia nào trên thế giới và chúng có thể gây suy hô hấp, co giật và thậm chí tử vong nếu kết hợp với nhau.

Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Ấn Độ cam kết tăng cường thanh tra để ngăn nguồn cung các loại thuốc này. Lực lượng chức năng đã đột kích cơ sở của Aveo Pharmaceuticals tại Mumbai và tịch thu toàn bộ hàng tồn kho. Dữ liệu xuất khẩu công khai cho thấy Aveo và công ty liên kết Westfin International đã vận chuyển hàng triệu viên thuốc này tới các quốc gia Tây Phi, NDTV đưa tin.

Một chiến dịch điều tra bí mật của BBC cho thấy lãnh đạo Aveo nhận thức rõ việc thuốc bị lạm dụng. Trong đoạn ghi hình bí mật, giám đốc công ty Vinod Sharma thừa nhận tác dụng gây nghiện của thuốc và tình trạng sử dụng phổ biến loại thuốc này trong giới thanh thiếu niên Nigeria.

Nigeria - quốc gia có 225 triệu dân - là một trong những nơi có tỷ lệ lạm dụng opioid cao nhất, với khoảng 4 triệu người sử dụng. Opioid hiện là loại ma túy được sử dụng nhiều thứ hai ở Nigeria sau cần sa. Cuộc điều tra phát hiện thuốc mang thương hiệu Aveo được bán công khai trên đường phố Nigeria và các thị trấn ở Bờ Biển Ngà.

Tình trạng sử dụng opioid tràn lan ở Nigeria, cùng với khoảng 3 triệu người Nigeria mắc chứng rối loạn sử dụng ma túy, làm trầm trọng thêm gánh nặng cho hệ thống y tế công cộng vốn đã suy yếu và gây thêm bất ổn xã hội.

Một số yếu tố góp phần làm gia tăng các vấn đề liên quan đến opioid ở Nigeria là người dân có thể mua thuốc chứa opioid dễ dàng, thường được bán mà không cần đơn thuốc, trong khi việc thực thi các quy định về ma túy yếu kém.

Theo các chuyên gia, phần lớn người dân châu Phi dùng tapentadol không phải để phê thuốc mà để tăng lực khi phải làm những công việc nặng nhọc và kéo dài.

Thậm chí những kẻ bắt cóc, khủng bố và cướp có vũ trang dùng loại thuốc này để thực hiện hoạt động phạm pháp. Các tay súng của nhóm vũ trang Hồi giáo cực đoan Boko Haram cũng dùng thuốc này để “lấy can đảm”.

Những viên tapentadol được đóng trong các vỉ 10 viên như bất kỳ loại thuốc giảm đau thông thường nào và có thể dễ dàng mua tại các quầy hàng ven đường hay hiệu thuốc trên phố khắp Tây Phi.

Các lãnh đạo y tế và giới nghiên cứu ở Tây Phi cho biết tapentadol còn được trộn vào “ma túy zombie” kush.

Kush khét tiếng với tốc độ tàn phá cơ thể người sử dụng, đã gây ra tình trạng khẩn cấp quốc gia tại Liberia và Sierra Leone.

Giới chức Sierra Leone cho biết kush pha tapentadol tạo thành thứ “rất đáng báo động”.

Tháng 2/2025, New Delhi tuyên bố chiến dịch “không khoan nhượng” với buôn bán ma túy bất hợp pháp, cấm xuất khẩu các viên thuốc pha tapentadol với thuốc giãn cơ carisoprodol sau khi cuộc điều tra của BBC phơi bày tác hại của chúng tại Ghana.

Sau đó, cơ quan quản lý dược phẩm Ấn Độ CDSCO cho biết đã rút toàn bộ giấy phép xuất khẩu đối với “các chế phẩm chứa tapentadol… không được quốc gia nhập khẩu phê duyệt”.

Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, hoạt động buôn bán chính vẫn là các viên tapentadol nguyên chất.