500 ngày đêm tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ - niềm hy vọng của những người mẹ

(Baohatinh.vn) - Trong những ngày cả nước hướng về “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, có những người mẹ liệt sĩ ở Hà Tĩnh vẫn lặng lẽ ngóng tin con từng ngày, từng giờ.

Những ngày này, mẹ Nguyễn Thị Thảo (SN 1932, thôn Đông Yên, xã Cẩm Bình) hiếm khi rời khoảng sân trước nhà. Mỗi ngày, mẹ lại lặng lẽ ngồi nhìn con đường làng, nơi từng tiễn người con trai lên đường nhập ngũ hơn nửa thế kỷ trước. Thời gian có thể làm phai mờ nhiều ký ức, nhưng nỗi nhớ và sự chờ đợi người con chưa một lần trở về vẫn chưa bao giờ nguôi trong lòng mẹ.

Mẹ Nguyễn Thị Thảo là mẹ của liệt sĩ Trần Quang Minh (SN 1953), người con trai đầu trong gia đình có 9 anh chị em. Hơn nửa thế kỷ đã đi qua, nhưng trong ký ức của mẹ, liệt sĩ Trần Quang Minh vẫn mãi là chàng trai vừa tròn 19 tuổi, dáng người nhỏ nhắn với khát vọng được khoác lên mình màu áo lính. Ngày xin phép bố mẹ nhập ngũ, anh chỉ nhẹ nhàng nói: "Con muốn đi bộ đội để đánh giặc Mỹ". Câu nói ngắn gọn của tuổi đôi mươi năm ấy đã trở thành ký ức theo mẹ suốt cả cuộc đời.

“Lúc đó, con thích mặc trang phục bộ đội lắm. Chiều ý con, mẹ nói nếu được đi thì con hãy lên đường. Lúc ấy, con còn nhỏ dại, nhưng thấy ý chí trong con rạo rực, bố mẹ cũng thuận lòng tiễn con đi...” - mẹ Thảo bồi hồi nhớ lại.







Theo lời mẹ Thảo, năm 1972, người con trai của mẹ khoác ba lô lên đường nhập ngũ, chiến đấu tại chiến trường Bình - Trị - Thiên. Suốt ba năm nơi tuyến lửa, liệt sĩ Trần Quang Minh chỉ kịp trở về phép một lần trong ít ngày. Mỗi lần nhắc lại, mẹ vẫn nhớ như in những lời dặn con trước ngày trở lại đơn vị: "Ngày nào mẹ cũng dặn con giữ gìn sức khỏe, cố gắng vượt qua bom đạn, chỉ mong đất nước sớm được giải phóng để con trở về với gia đình".

Thế nhưng, điều người mẹ chờ đợi đã không thành hiện thực. Tháng 3/1975, giấy báo tử gửi về quê, báo tin liệt sĩ Trần Quang Minh hy sinh ngày 8/3/1975 tại chiến trường Bình - Trị - Thiên. Chỉ hơn một tháng sau, đất nước hoàn toàn giải phóng, non sông thu về một mối.

Mang theo hy vọng tìm được nơi con yên nghỉ, mẹ Thảo cùng các con nhiều lần trở lại Quảng Trị, đi qua hết nghĩa trang này đến nghĩa trang khác, lần giở từng cuốn sổ lưu danh, hỏi thăm từng thông tin. Trước những hàng bia chỉ khắc dòng chữ "Liệt sĩ chưa xác định được thông tin", mẹ luôn dừng lại thật lâu, lặng lẽ nhìn từng phần mộ như mong một lần được gọi đúng tên con.

Vừa qua, mẹ Thảo cùng người con trai thứ được cán bộ Công an xã Cẩm Bình hướng dẫn thu nhận mẫu ADN sinh phẩm phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Với mẹ, đó là tia hy vọng được nhen lên sau biết bao năm mòn mỏi kiếm tìm. Mẹ tin rằng, biết đâu từ những mẫu sinh phẩm hôm nay sẽ mở ra con đường để đưa con trở về. “Thời gian của mẹ không còn nhiều nữa. Mẹ chỉ mong tìm được con, đưa con về gần nhà để hương khói, để anh em, con cháu còn có nơi đi về thắp nén nhang. Chỉ cần được như thế là mẹ mãn nguyện rồi...”- mẹ Nguyễn Thị Thảo chia sẻ

Không chỉ riêng mẹ Thảo, “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” (gọi tắt là Chiến dịch 500 ngày đêm) đã nhen lên hy vọng cho hàng nghìn gia đình liệt sĩ trên cả nước. Ở Hà Tĩnh, niềm hy vọng ấy được những người mẹ nâng niu như cơ hội cuối cùng để biết con đang nằm ở đâu, để một ngày nào đó có thể đón con trở về.



Mẹ Nguyễn Thị Hồng (SN 1937, thôn Sơn Hà, xã Thạch Lạc) cũng mang theo nỗi chờ ấy suốt gần nửa thế kỷ. Người con trai đầu của mẹ - liệt sĩ Hoàng Trọng Hùng (SN 1958) lên đường nhập ngũ khi mới hơn 17 tuổi, chiến đấu tại chiến trường Campuchia. Hai năm sau, giấy báo tử gửi về quê, báo tin anh hy sinh ngày 24/10/1976. Từ đó, mẹ chỉ biết ôm nỗi nhớ con trong những tháng năm mòn mỏi ngóng tin.

Mỗi lần nhắc đến con, giọng mẹ lại nghẹn đi: “Từ ngày con ra trận, ruột gan, tâm trí tôi đều hướng về nơi con. Nhiều lần gia đình lần theo những manh mối ít ỏi từ đồng đội của con để đi tìm nhưng không có kết quả...”.

Gần nửa thế kỷ trôi qua, điều day dứt nhất với mẹ Hồng không chỉ là nỗi mất mát, mà còn bởi đến hôm nay gia đình vẫn chưa biết chính xác nơi con yên nghỉ. Theo chia sẻ của gia đình, mẹ Hồng đã được thu nhận mẫu ADN từ năm 2025. Từ đó đến nay, mỗi thông tin về Chiến dịch 500 ngày đêm trên sóng truyền hình, đài phát thanh hay báo chí, mẹ đều dõi theo. Với người mẹ gần 90 tuổi, sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị không chỉ mở ra hy vọng tìm được con, mà còn tiếp thêm niềm tin để mẹ “ráng” đợi khi tuổi đã xế chiều.

Đứng trước bàn thờ, mẹ chậm rãi thắp nén nhang, đôi mắt không rời di ảnh của con. Giọng mẹ khàn đi theo năm tháng, như lời thủ thỉ gửi vào khoảng không: “Về với mẹ đi con. Cả nước đang hướng về các anh hùng liệt sĩ, con hãy về với mẹ, để anh em, con cháu còn có nơi hương khói, để mẹ biết con đã thực sự trở về...”.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, mong ước xác định được nơi yên nghỉ của người thân vẫn là nỗi day dứt của nhiều gia đình liệt sĩ trên cả nước. Đáp lại những mong mỏi ấy, cùng với việc tiếp tục tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, công tác thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ đang được triển khai khẩn trương, mở thêm cơ hội xác định danh tính cho những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Đến nay, Công an Hà Tĩnh đã hoàn thành đợt cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ. Riêng đối với các mẹ liệt sĩ, việc thu nhận mẫu được triển khai từ năm 2025, đồng thời tiếp tục rà soát, hoàn thiện trong đợt cao điểm vừa qua, đạt tỷ lệ 100%. Hiện toàn tỉnh đã thu nhận mẫu sinh phẩm của hơn 130 mẹ liệt sĩ. Đây là nguồn mẫu sinh phẩm có giá trị đối sánh di truyền cao, góp phần rút ngắn thời gian xác định danh tính các hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

Song song với việc thu nhận mẫu ADN, trên những nghĩa trang, đồi núi và chiến trường xưa, công tác tìm kiếm, khai quật và lấy mẫu hài cốt liệt sĩ cũng đang được các lực lượng trong Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Hà Tĩnh triển khai khẩn trương. Mỗi phần mộ được mở ra đều được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt, với sự trân trọng và trách nhiệm cao nhất.

Đại tá Mai Ngọc Việt - Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Hà Tĩnh cho biết: “Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ hướng tới mục tiêu đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, mà còn là sự tiếp nối đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc. Với các cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ, mỗi hài cốt được xác định danh tính, mỗi liệt sĩ được trở về với gia đình, quê hương đều mang một ý nghĩa đặc biệt”.

Hành trình tìm lại tên cho những người đã ngã xuống vẫn đang tiếp diễn. Mỗi kết quả đối sánh ADN thành công không chỉ giúp một liệt sĩ được gọi đúng tên, mà còn khép lại hành trình kiếm tìm của một gia đình đã kéo dài hàng chục năm. Và ở cuối hành trình ấy, các anh sẽ không chỉ trở về với quê hương, mà còn trở về với nơi chưa bao giờ thôi mong nhớ, thôi ngóng đợi – đó là trái tim của mẹ.